حقیقت شب قدر
قدر در لغت به معنای اندازه و اندازه گیری است و «تقدیر» نیز به معنای اندازه گیری و تعیین است؛ اما معنای اصطلاحی «قدر»، عبارت است از ویژگی هستی و وجود هر چیز و چگونگی آفرینش آن و به عبارت دیگر، اندازه و محدوده وجودی هر چیزی «قدر» نام دارد.
شب قدر، شبی است که همه مقدرات سالانه انسان با ملاحظه، اراده، اختیار و قابلیت های انسان تقدیر می گردد. شب قدر یکی از شب های نیمه دوم ماه رمضان است که طبق روایات ما، یکی از شب های نوزدهم یا بیست و یکم و به احتمال زیادتر، بیست و سوم ماه مبارک رمضان است. دراین شب - که شب نزول قرآن به شمار می آید - امور خیر و شر مردم، ولادت، مرگ، روزی، حج، طاعت، گناه و خلاصه هر حادثه ای که در طول سال متناسب با اراده، دعا و قابلیت انسان واقع می شود، تقدیر می گردد. شب قدر، همیشه و هر سال تکرار می شود. عبادت در آن شب، فضیلت فراوان دارد و بهره برداری از آن در نیکویی سرنوشت یک ساله، بسیار مؤثر است. در این شب، تمام حوادث سال آینده به امام هر زمان ارائه می شود و وی از سرنوشت خود و دیگران با خبر می گردد.
فضیلت شب قدر
شب قدر از شبهای باعظمت و بااهمیت سال است. دلیل فضیلت این شب بر دیگر شبها، اموری است که در این شب محقق میشود که به برخی از این فضیلتها اشاره می شود :
1- آمرزش گناهان: امام صادق (علیه السلام) فرموده است: « شب قدر آغاز و انجام سال است » . امام کاظم (علیه السلام) فرموده است: هر کس شب قدر غسل کند و تا طلوع سپیده شب زنده داری نماید، از گناهان خود بیرون می رود.2- قلب رمضان: امام صادق (علیه السلام) فرمود: «از کتاب خدا استفاده میشود که شماره ماههای سال نزد خداوند دوازده ماه است و سرآمد ماهها ماه رمضان است و قلب ماه رمضان، لیلةالقدر است».
3- برتر از هزار ماه: نزول همه فرشتگان و روح در شب قدر بر زمین و سلام دادن به بندگان خدا، نشانه شرافت آن بر هزار ماه است. درباره این شب در قرآن میخوانیم: «لَیلَةُ القَدرِ خَیرٌ مِن اَلفِ شَهرٍ«. « شب قدر از هزار ماه ارجمندتر است » و در دعای چهل و چهارم از صحیفه سجادیه آمده است : « فَضلُ لَیلَةٌ واحِدَةُ مِن لَیالیهِ، عَلَی لَیالی اَلفَ شَهرٍ و سمّاهَا لَیلَةَ القَدر » ِ؛ فضیلت یکی از شبهای ماه رمضان از شبهای هزار ماه برتر است؛ شبی که خدا آن را شب قدر نام نهاده است.
4- .سَرور شبها: پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله وسلم ) فرمود: شب قدر، سَروَر شبهاست.
ویژگیهاى شب قدر
قرآن براى شب قدر، ویژگیها و برجستگیهایي قائل اسـت کـه آن را از دیگر شبها ممتاز مىکند و به برخی از ان ها اشاره می شود :
-1 نزول قرآن: بدون تردید قرآن در شب قدر نازل شده اسـت:«إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی لَيْلَةِ الْقَدْرِ». « ما [قرآن را] در شب قدر نازل كرديم »
و بی شک، شب قدر در ماه رمضان قرار دارد:«شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ». « ماه رمضان [همان ماه] است که در آن، قرآن فرو فرستاده شده است »
از بافت و پیوست این دو آیه برمىآید کـه اولاً شب قدر بـه یقین یکى از شبهاي ماه مبارک رمضان اسـت. ثانیاً مجموع قرآن در آن نازل شده اسـت نه جزئى ازآن و نه آیات آغازین آن؛ تأکید بر این نکته ضرورى اسـت کـه نزول همه ی قرآن، در شب قدر، منافاتى با نزول تدریجى آن در طول بیست و سه سال دوران رسالت ندارد زیرا خود قرآن شاهد صادق اسـت کـه آیات آن دو بار و بـه دو شکل نازل شده اسـت:
الف ـ نزول دفعى و یک باره در ماه رمضان و در شب قدر بـه صورت نور، و بسیط و بسته و بـه دور از قالب مادى و حروف و کلمات؛ و بـه دیگر بیان، بـه صورت اجمال و فشرده و لیستوار.
ب ـ نزول تدریجى، تفصیلى و بـه صورت باز و گسترده و بـه مقتضاى زمینه و زمان و رویداد خاص.
2-برترى شب قدر
ازآنجا کـه خداوند مىخواهد مقامات معنوى مؤمنان را بالا ببرد، موقعیت خاصى را تمهید و مقطعى از زمان را معین کرده اسـت تا آنان، با اعمال صالح در آن شب، چندین برابر ارزش بیابند و مانند برخى از حاکمان دلسوز اسلامى کـه در مناسبتهاي خاصى چون عید غدیر، عید فطر، میلاد نبوى و نیمه شعبان و سیزده رجب و… تعدادى از مجرمان و زندانیان را مورد عفو قرار داده و زمینه آزادى برخى را فراهم مىآورند. یکى از شاگردان امام ششم (علیه السلام) بـه نام حمران مىگوید: بـه حضرت امام صادق (علیه السلام) گفتم: «مقصود خداوند از اینکه فرموده: شب قدر بهتر از هزار ماه اسـت چیست؟
فرمود: عمل صالح هم چون نماز و زکات و انواع کارهاى خیر در آن شب بهتر اسـت از همان اعمال در هزار ماهى کـه در آن، شب قدر نباشد.و اگر خداوند جزاى اعمال خیر مؤمنان را چندین برابر نمىکرد، آنان بـه جایى نمىرسیدند، ولى خداى متعال، پاداش حسنات را براى آنها، چندین برابر بالا مىبرد تا در قیامت بـه چشمهسار سعادت رهنمون شوند».
اگر کسى در چنین شبى، دست بـه دعا بردارد، گویا بیش از هشتاد سال در حال دعا بوده اسـت و خدا دست ردّ بـه سینه چنین کسى نمىزند، و از درگاه خویش نا امید نمىکند
3-نزول فرشتگان
سومین ویژگى شب قدر، فرود آمدن جبرئیل و انبوهى از فرشتگان آسمان، براى تعیین سرنوشت همراه با خیر و برکت معنوى اسـت. مضارع بودن فعل «تنزّل» حاکى از استمرار نزول فرشتههاست. آنها تنها یکبار نازل نمىشوند تا یکبار هم بـه آسمان صعود کنند، بلکه این نزول و صعود پیوسته از آغاز شب تا طلوع فجر ادامه دارد.فضاى آن شب، فضاى ملکوتى و سراپا معنویت و نشانه گسترش رحمت خاص الهى در آن ساعات اسـت. ابنعباس از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل مىکند کـه فرمود : « هنگامى کـه شب قدر مىشود، فرشتگان بالگستر «سدرةالمنتهى» کـه جبرئیل یکى ازآنهاست فرود مىآیند در حالى کـه جبرئیل با پرچمهایى مىآید؛ یکى ازآنها را بالاى قبر من و پرچمى را بر بالاى بیتالمقدس و پرچمى را در مسجدالحرام و پرچمى را بر طور سینا نصب مىکند و هیچ مؤمن و مؤمنهاى در مکانى نمىماند مگر جبرئیل بـه وى درود مىکند مگر گروههاي خاصى همانند شرابخوار و…»
4 -صفا و سلامتى
شب قدر، شب تقدیر اسـت و تعیین سرنوشت یکساله و لحظات سرنوشتساز؛ لحظات حساس و اضطرابآمیز؛ از این رو باید آنرا شب دلهره دانست، ولى قرآن، سِلم و سلامتى را از ویژگیهاي دیگر آن شب مىداند و آنرا شبى سراسر سلامت معرفى مىکند! زیرا تعیین مقدرات براى انسان وقتى خطرناک و نگران کننده اسـت کـه آدمى زمان آنرا نداند، و مهمتر آنکه، خود وى در تغییر سرنوشتش نقشى ایفا نکند؛ ولى خداوند از سه جهت بشر را در رقم خوردن سرنوشتش سهیم و شریک کرده اسـت:
الف. نخست زمان برنامهریزى و تقدیر را معین کرده و آنرا بـه همگان اعلام داشته اسـت: شب قدر در قلمرو ماه رمضان اسـت و مفسران واقعى قرآن و سخنگویان رسمى خدا یعنى پیشوایان معصوم (علیه السلام) محدوده آنرا تنگتر کرده و یکى از شبهاي سهگانه 19؛ 21 و 23 رمضان را شب قدر اعلام کردهاند تا با گرامىداشت و حریمبندى هر سه شب، سرنوشت و برنامههاى خداپسند تعیین شود؛ و جالب آن کـه خود قرآن، ساعات آنرا نیز مابین آغاز شب تا طلوع فجر صادق تعیین نموده اسـت.
ب. افزون بر تعیین زمان، ارزش معنوى آنرا نیز تبیین و تصریح نموده اسـت کـه آن شب، بیش از هزار ماه، ارزش عبادى دارد و عظمت آن رابا جمله استفهامیه و در قالب اسم ظاهر و نه ضمیر و با سه نوبت تکرار، یادآور شده اسـت: «و ما ادریک ما لیلةالقدر»؟ و تو چه دانى شب قدر چیست؟
ج. افزون بر آنها، خداوند در تعیین سرنوشت بشر، بـه او حق «وتو» داده و پرونده را از سوى خودش و صاحب سرنوشت، مختومه اعلام نکرده بلکه همان گونه باز گذاشته و سرنوشت را بـه صورت مشروط قابل تغییر اعلام داشته اسـت و هرکس مىتواند بـه وسیله توبه و زارى و اطاعت و پرستش و شبزندهدارى، در سرنوشت و مقدرات خود اثر مستقیم بگذارد. پس خطر و نگرانى مزبور برطرف مىشود و این همان سلامت شب قدر اسـت.
1- آمرزش گناهان: امام صادق (علیه السلام) فرموده است:« شب قدر آغاز و انجام سال است » . امام کاظم (علیه السلام) فرموده است: هر کس شب قدر غسل کند و تا طلوع سپیده شب زنده داری نماید، از گناهان خود بیرون می رود.
2- قلب رمضان: امام صادق(علیه السلام) فرمود: «از کتاب خدا استفاده میشود که شماره ماههای سال نزد خداوند دوازده ماه است و سرآمد ماهها ماه رمضان است و قلب ماه رمضان، لیلةالقدر است».
3- برتر از هزار ماه: نزول همه فرشتگان و روح در شب قدر بر زمین و سلام دادن به بندگان خدا، نشانه شرافت آن بر هزار ماه است. درباره این شب در قرآن میخوانیم:«لَیلَةُ القَدرِ خَیرٌ مِن اَلفِ شَهرٍ»؛ شب قدر از هزار ماه ارجمندتر است.
و در دعای چهل و چهارم از صحیفه سجادیه آمده است: « فَضلُ لَیلَةٌ واحِدَةُ مِن لَیالیهِ، عَلَی لَیالی اَلفَ شَهرٍ و سمّاهَا لَیلَةَ القَدر» ِ؛ فضیلت یکی از شبهای ماه رمضان از شبهای هزار ماه برتر است؛ شبی که خدا آن را شب قدر نام نهاده است
4- سَرور شبها: پیامبر اعظم (صلی الله علیه و آله وسلم ) فرمود: «شب قدر، سَروَر شبهاست».
3-نزول فرشتگان
سومین ویژگى شب قدر، فرود آمدن جبرئیل و انبوهى از فرشتگان آسمان، براى تعیین سرنوشت همراه با خیر و برکت معنوى اسـت. مضارع بودن فعل «تنزّل» حاکى از استمرار نزول فرشتههاست. آنها تنها یکبار نازل نمىشوند تا یکبار هم بـه آسمان صعود کنند، بلکه این نزول و صعود پیوسته از آغاز شب تا طلوع فجر ادامه دارد.فضاى آن شب، فضاى ملکوتى و سراپا معنویت و نشانه گسترش رحمت خاص الهى در آن ساعات اسـت. ابنعباس از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل مىکند کـه فرمود:« هنگامى کـه شب قدر مىشود فرشتگان بالگستر«سدرةالمنتهى» کـه جبرئیل یکى از آنهاست فرود مىآیند در حالى کـه جبرئیل با پرچمهایى مىآید؛ یکى ازآنها را بالاى قبر من و
شبزندهدارى، در سرنوشت و مقدرات خود اثر مستقیم بگذارد. پس خطر و نگرانى مزبور برطرف مىشود و این همان سلامت شب قدر اسـت.
حقیقت شب قدر
قدر در لغت به معنای اندازه و اندازه گیری است و «تقدیر» نیز به معنای اندازه گیری و تعیین است؛ اما معنای اصطلاحی «قدر»، عبارت است از ویژگی هستی و وجود هر چیز و چگونگی آفرینش آن و به عبارت دیگر، اندازه و محدوده وجودی هر چیزی «قدر» نام دارد.
شب قدر، شبی است که همه مقدرات سالانه انسان با ملاحظه، اراده، اختیار و قابلیت های انسان تقدیر می گردد. شب قدر یکی از شب های نیمه دوم ماه رمضان است که طبق روایات ما، یکی از شب های نوزدهم یا بیست و یکم و به احتمال زیادتر، بیست و سوم ماه مبارک رمضان است. دراین شب - که شب نزول قرآن به شمار می آید - امور خیر و شر مردم، ولادت، مرگ، روزی، حج، طاعت، گناه و خلاصه هر حادثه ای که در طول سال متناسب با اراده، دعا و قابلیت انسان واقع می شود، تقدیر می گردد. شب قدر، همیشه و هر سال تکرار می شود. عبادت در آن شب، فضیلت فراوان دارد و بهره برداری از آن در نیکویی سرنوشت یک ساله، بسیار مؤثر است. در این شب، تمام حوادث سال آینده به امام هر زمان ارائه می شود و وی از سرنوشت خود و دیگران با خبر می گردد.
فضیلت شب قدر
شب قدر از شبهای باعظمت و بااهمیت سال است. دلیل فضیلت این شب بر دیگر شبها، اموری است که در این شب محقق میشود که به برخی از این فضیلتها اشاره می شود :
ب ـ نزول تدریجى، تفصیلى و بـه صورت باز و گسترده و بـه مقتضاى زمینه و زمان و رویداد خاص.
2-برترى شب قدر
ازآنجا کـه خداوند مىخواهد مقامات معنوى مؤمنان را بالا ببرد، موقعیت خاصى را تمهید و مقطعى از زمان را معین کرده اسـت تا آنان، با اعمال صالح در آن شب، چندین برابر ارزش بیابند و مانند برخى از حاکمان دلسوز اسلامى کـه در مناسبتهاي خاصى چون عید غدیر، عید فطر، میلاد نبوى و نیمه شعبان و سیزده رجب و… تعدادى از مجرمان و زندانیان را مورد عفو قرار داده و زمینه آزادى برخى را فراهم مىآورند. یکى از شاگردان امام ششم (علیه السلام) بـه نام حمران مىگوید: بـه حضرت امام صادق (علیه السلام) گفتم: «مقصود خداوند از اینکه فرموده: شب قدر بهتر از هزار ماه اسـت چیست؟
فرمود: عمل صالح هم چون نماز و زکات و انواع کارهاى خیر در آن شب بهتر اسـت از همان اعمال در هزار ماهى کـه در آن، شب قدر نباشد.و اگر خداوند جزاى اعمال خیر
مؤمنان را چندین برابر نمىکرد، آنان بـه جایى نمىرسیدند، ولى خداى متعال، پاداش حسنات را براى آنها، چندین برابر بالا مىبرد تا در قیامت بـه چشمهسار سعادت رهنمون شوند».
اگر کسى در چنین شبى، دست بـه دعا بردارد، گویا بیش از هشتاد سال در حال دعا بوده اسـت و خدا دست ردّ بـه سینه چنین کسى نمىزند، و از درگاه خویش نا امید نمىکند
ب. افزون بر تعیین زمان، ارزش معنوى آنرا نیز تبیین و تصریح نموده اسـت کـه آن شب، بیش از هزار ماه، ارزش عبادى دارد و عظمت آن رابا جمله استفهامیه و در قالب اسم ظاهر و نه ضمیر و با سه نوبت تکرار، یادآور شده اسـت: «و ما ادریک ما لیلةالقدر»؟ و تو چه دانى شب قدر چیست؟
جواب سوال: افزون بر آنها، خداوند در تعیین سرنوشت بشر، بـه او حق «وتو» داده و پرونده را از سوى خودش و صاحب سرنوشت، مختومه اعلام نکرده بلکه همان گونه باز گذاشته و سرنوشت را بـه صورت مشروط قابل تغییر اعلام داشته اسـت و هرکس مىتواند بـه وسیله توبه و زارى و اطاعت و پرستش و
فضیلت وویژگی های شب های قدر
معاونت پژوهش مدرسه علميه فاطميه
(سلام الله عليها) زرند
ویژگیهاى شب قدر
قرآن براى شب قدر، ویژگیها و برجستگیهایي قائل اسـت کـه آن را از دیگر شبها ممتاز مىکند و به برخی از ان ها اشاره می شود :
1-نزول قرآن: بدون تردید قرآن در شب قدر نازل شده اسـت:«إِنَّا أَنْزَلْناهُ فی لَيْلَةِ الْقَدْرِ»؛ ما [قرآن را] در شب قدر نازل كرديم.
و بیشک، شب قدر در ماه رمضان قرار دارد:«شَهْرُ رَمَضانَ الَّذی أُنْزِلَ فیهِ الْقُرْآنُ»؛ ماه رمضان [همان ماه] است که در آن، قرآن فرو فرستاده شده است.
از بافت و پیوست این دو آیه برمىآید کـه اولاً شب قدر بـه یقین یکى از شبهاي ماه مبارک رمضان اسـت. ثانیاً مجموع قرآن در آن نازل شده اسـت نه جزئى ازآن و نه آیات آغازین آن؛ تأکید بر این نکته ضرورى اسـت کـه نزول همه ی قرآن، در شب قدر، منافاتى با نزول تدریجى آن در طول بیست و سه سال دوران رسالت ندارد زیرا خود قرآن شاهد صادق اسـت کـه آیات آن دو بار و بـه دو شکل نازل شده اسـت:
الف ـ نزول دفعى و یک باره در ماه رمضان و در شب قدر بـه صورت نور، و بسیط و بسته و بـه دور از قالب مادى و حروف و کلمات؛ و بـه دیگر بیان، بـه صورت اجمال و فشرده و لیستوار.
پرچمى را بر بالاى بیتالمقدس و پرچمى را در مسجدالحرام و پرچمى را بر طور سینا نصب مىکند و هیچ مؤمن و مؤمنهاى در مکانى نمىماند مگر جبرئیل بـه وى درود مىکند مگر گروههاي خاصى همانند شرابخوار و…»
4 - صفا و سلامتى
شب قدر، شب تقدیر اسـت و تعیین سرنوشت یکساله و لحظات سرنوشتساز؛ لحظات حساس و اضطرابآمیز؛ از این رو باید آنرا شب دلهره دانست، ولى قرآن، سِلم و سلامتى را از ویژگیهاي دیگر آن
شب مىداند و آنرا شبى سراسر سلامت معرفى مىکند! زیرا تعیین مقدرات براى انسان وقتى خطرناک و نگران کننده اسـت کـه آدمى زمان آنرا نداند، و مهمتر آنکه، خود وى در تغییر سرنوشتش نقشى ایفا نکند؛ ولى خداوند از سه جهت بشر را در رقم خوردن سرنوشتش سهیم و شریک کرده اسـت:
الف. نخست زمان برنامهریزى و تقدیر را معین کرده و آنرا بـه همگان اعلام داشته اسـت: شب قدر در قلمرو ماه رمضان اسـت و مفسران واقعى قرآن و سخنگویان رسمى خدا یعنى پیشوایان معصوم(علیهم السلام) محدوده آنرا تنگتر کرده و یکى از شبهاي سهگانه 19؛ 21 و 23 رمضان را شب قدر اعلام کردهاند تا با گرامىداشت و حریمبندى هر سه شب، سرنوشت و برنامههاى خداپسند تعیین شود؛ و جالب آن کـه خود قرآن، ساعات آنرا نیز مابین آغاز شب تا طلوع فجر صادق تعیین نموده اسـت.
این وبلاگ مخصوص حوزه فاطمیه (سلام الله علیها )زرند می باشد.